Helenistik ve Roma dönemi uygarlıklarında fil kullanımı

Abstract

Özü itibarıyla Asya'ya ait olan savaş fili olgusu, Büyük İskender'in Asya Seferi ile birlikte, savaş işleviyle dâhil olduğu Batı uygarlığında kayda değer bir hızla yaygın hale gelmiştir. Gerek Helenistik dönem gerekse Roma dönemi ordularının hizmetinde savaş alanına çıktıkları pek çok mücadelede filler, sonucu doğrudan etkileyen faktörler olarak ön plana çıkmışlardır. Batı uygarlığının savaş düzenine dâhil olmalarının ardından filler, kendileriyle ilk kez karşılaşan düşman orduları karşısında, istisnasız bir şekilde mutlak başarı elde etmişlerdir. Nitekim fillerin yalnızca kaba kuvvetine bel bağlayarak, zihinsel ve fiziksel yapılarını, zafiyetlerini ya da kapasitelerini göz ardı eden pek çok komutan, zafer için mutlak şekilde fillere bel bağlanan mücadelelerde, ağır yenilgilerle karşı karşıya kalmıştır. Helenistik ve Roma dönemlerinde, birer dönüm noktasını ifade eden pek çok savaşta, son derece önemli görevler üstlenmiş ve ortaya koydukları etkinliklerle tarihin akışında kayda değer değişikliklere neden olmuş olan savaş filleri, nihayetinde Akdeniz havzasında egemen güç haline gelen Roma uygarlığında gerçekleştirilen propaganda faaliyetlerinin önemli birer unsuru haline gelmiştir. Bu doğrultuda çalışmamız, antik çağın savaş teknolojileri içerisinde en sıra dışı örneklerden birisini ifade eden fillerin, gerek Helenistik ve Roma dönemleri ordularının dâhil oldukları savaşlardaki gerekse Roma uygarlığının sosyal yaşamındaki etkinliklerini filolojik eserler temelinde ve arkeolojik bulgular ışığında ortaya koymaktadır. Fillerin tüm yönleriyle anlaşılabilmesi doğrultusunda, çalışmamızda temelde filolojik eserler olmak üzere nümizmatik ve arkeolojik buluntular değerlendirilmiştir.