Bahrî Memlûkler döneminde Oğuzlar/Türkmenler (1250/1382)

Abstract

XI. yüzyılda cereyan eden Oğuz muhaceretinin şekillendirdiği en önemli coğrafyalardan biri Biladü'ş-Şâm'ın Kuzey bölgesidir. Kuzey Suriye bölgesine intikal eden Türkmen aşiretleri, Fâtımîler (909-1171) ve bölgenin yerel idarecileri arasındaki iktidar savaşına kısa sürede dâhil olmuş, bölgede önemli bir siyasi güç olarak ortaya çıkmışlardır. XIII asırda gerçekleşen Moğol İstilası'nın yarattığı korku ve tahribat Türkmenlerin ikinci büyük göç dalgasını tetiklemiş ve uçlara kaçmak zorunda kalan Türkmenler Memlûk Devleti'nin kuzey sınırında birikmiştir. Bilhassa Sultan Baybars 1277/676 yılındaki Elbistan Savaşı'ndan sonra kendisine iltica etmek isteyen Türkmenleri Kuzey Suriye ve sahil hattına yerleştirmiştir. Sultan Baybars'ın Türkmen ve yerel güçleri devletin taşra nizamına dâhil etme stratejisi uzun yıllar boyunca Memlûk Devleti'nin Kuzey hududunu güvence altına almıştır. Bu süreçte Türkmenler Ermeni, Frank ve Moğol birlikleri karşısında birçok kez savaşa girip Memlûk sınırlarını müdafaa etmişlerdir. İlhanlı Hükümdarı Ebû Said Bahadır Han'ın ölümünün yarattığı siyasi boşluk ve istikrarsızlık onlar için bir kırılma noktası olmuştur. Bu minvalde Dulkadirli ve Ramazanlı Türkmenleri, Memlûk otoritesinden çıkarak müstakil bir beylik tesis edebilmeyi başarmış, Biladü'r-Rûm'un Biladü't-Türkmân'a dönüşmesine giden sürecin taşlarını örmüşlerdir. Memlûk Devleti ve Türkmenlerin arasındaki münasebetler yalnızca siyasî ve idarî düzlemde de kalmamış, tarihsel süreç içerisinde dil ve kültüre de yansımıştır. Bu nedenle XV. yüzyılda Memlûk sarayında konuşma ve yazı dili olan Kıpçak Türkçesi Oğuz Türkçesi'ne dönüşmüştür.