Tedarik zinciri ağ tasarımı problemleri için çok amaçlı ve çok aşamalı çözüm yaklaşımları

Abstract

Bu tezde, tedarikçi seçimi ve tedarik zinciri ağ tasarımı problemleri için bir çok ölçütlü karar verme yaklaşımı, bir çok amaçlı matematiksel model ve bir de metasezgisel yaklaşım geliştirilmiştir. Öne sürülen yaklaşımların etkinliğinin gösterilmesi için bir üretim firmasının tedarik zinciri ağı ele alınmıştır. Firmanın üretim yeri sabit ve değiştirilemez olduğundan tüm tedarik zinciri ağının tasarımı problemi 2 ayrı probleme ayrıştırılmıştır. İlk problem tedarikçilerle üretim alanı arasındaki ağın oluşturulmasına odaklanırken ikinci problem üretim tesisi, depolar ve müşteriler arasındaki ağın oluşturulmasına odaklanmıştır. İlk problem bir tedarikçi seçimi problemi olarak ele alınmıştır. Bu sebeple öncelikle tedarikçi seçimine etki eden ölçütler ve bu ölçütlerin ağırlıkları belirlenmiş daha sonra da bu ölçütlere göre tedarikçiler değerlendirilmiştir. Seçime etki eden hem nitel hem de nicel ölçütler olduğu için nitel ve nicel ölçütlerin bir arada ele alınmasına olanak tanıyan bir algoritmanın kullanımı gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu sebeple ilk problemin çözümü için Buckley'in bulanık AHP yaklaşımı kullanılmıştır. İkinci problem için çok amaçlı bir matematiksel model geliştirilmiş ve firmadan elde edilen verilere göre çözdürülmüştür. Hesaplama sonuçları modelin kabul edilebilir bir zamanda optimum çözümü verdiğini göstermiştir. Diğer taraftan, problem NP-Hard sınıfından bir problem olduğu için bu model büyük boyutlu problemlerde optimum çözümü veremeyecektir, bu sebeple bir metasezgisel yaklaşım geliştirilmiştir. Metasezgisel yaklaşımla yapılan hesaplama sonuçları önerilen yaklaşımın bir saniyeden daha az bir süre içerisinde yüksek kalitede sonuçlar verdiğini göstermiştir.