Türk müzik tarihi içerisinde kudümün rolü ve Türkiye'de güncel icra durumu incelemesi

Abstract

Türkiye'de kudüm, günümüzde kentsel klasik Türk makam müziği ve dinî müziğin tekke müziği dalının, en büyük formu olarak bilinen Mevlevi Ayini formu icrasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Çalgı sınıflandırmasına göre kudüm, derili vurmalı çalgılar (membranophone) sınıfının alt kategorilerinden biri olan, kazan davul (kettledrum) ailesinin bir üyesidir. Türk kültür tarihi incelendiğinde, en erken tarihli örnek olarak, Abbasiler dönemine (750-1258) denk gelen Türk metinleri olan Dede Korkut hikayelerinden itibaren günümüz Türkiye'sine dek izi sürülebilmektedir. Yapısal özellikleri bakımından, kudümle ortak özelliklere sahip olduğu bilinen çalgılara Hindistan, Acem ülkeleri, Azerbaycan, Arap coğrafyası gibi yakın ve uzak coğrafyalarda rastlanır. Araştırmanın amacı, tarihten günümüze kudümün ve kudüm icrasının gelişimi ile ilgili detaylı bilgi veren bir kaynak oluşturmaktır. Bu bağlamda, Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğüne ve TRT'ye bağlı dinî ve din-dışı klasik makam müziği icra topluluklarında kudümzen/ritim sanatçısı kadrosunda görev alan, altı icracı/sanatçıya yarı yapılandırılmış 26 adet sorunun yöneltilmesi yoluyla görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Buna ek olarak, nitel yöntemin bir ayağı olarak betimsel yöntem dahilinde, geçmişten günümüze kudümün Türk medeniyetlerinde geçirdiği değişim dönüşümü irdelemek adına, kaynak tarama ve derleme yoluyla pek çok bilgi ortaya konulmuştur. Görüşmeler aracılığı ile elde edilen bulgular ışığında, kudümün geleneksel çalma biçiminin değişmediği ve günümüz Mevlevi ayinlerinin idareci pozisyonundaki çalgısı olduğu, araştırmanın ulaşılan temel sonuçları arasında ortaya çıkmıştır.