Türkiye'de doğrudan yabancı yatırımların seçilmiş makroekonomik göstergelerle ilişkisinin zaman serisi analizi

Abstract

1960'lı yıllardan sonra, gerek çok uluslu şirketlerin ve gerekse doğrudan yabancı yatırımların (DYY) dünyada artan önemi sonucunda, doğrudan yabancı yatırım olgusunu açıklayabilmek için çok sayıda teori geliştirilmiştir. DYY'in ekonomik etkileri önemli bir çalışma konusu oluşturmuştur. Bu çalışmaların bir kısmı DYY'in yatırımlara kaynaklık eden ülkelerdeki etkilerini araştırırken, diğer bir kısım da yatırımları kabul eden ülke ekonomilerindeki etkiler üzerinde yoğunlaşmıştır. DYY yapıldıkları ülkeye sermaye malları, yeni teknoloji ve bilgi getirebilmektedir. Ülkeye gelen DYY makroekonomik değişkenlerle sürekli etkileşim halindedir. Bu değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin yönünün belirlenmesi geliştirilebilecek uzun dönemli politikalar açısından önemlidir. Ampirik çalışmalarla sorgulanan en önemli konulardan bir tanesi DYY ile büyüme arasındaki ilişkidir. Diğer araştırma konuları arasında DYY ve yurt içi yatırımlar ile DYY ve dış ticaret ilişkileri de yer almaktadır. Bu çalışmada 1970-2003 aralığı için Türkiye'ye gelen DYY ile kişi başı GSYİH, sabit fiyatlarla GSYİH, yurt içi yatırımlar, ithalat ve ihracat arasındaki dinamik ilişkiler zaman serisi teknikleri kullanılarak araştırılmıştır. Hem Granger nedensellik, hem de VAR analiz sonuçları DYY ile büyüme, yatırım, ihracat ve ithalat arasındaki ilişkilerde ilişkinin yönünün her seferinde bu değişkenlerden DYY'a doğru olduğunu göstermiştir. Varyans ayrıştırması analiz sonuçları ve etki tepki fonksiyonları da bubulguları desteklemektedir. Bir dönemlik gecikmelerin kullanımıyla yapılan model tahminlemeleri DYY'in yatırım, büyüme, ihracat ve ithalatın şimdiki ve geçmiş değerlerinden etkilendiğini; ama bu ilişkilerin ters yönde geçerli olmadığını ortaya koymuştur.