İş ilişkisinde işçinin kişisel durumunun gözetilmesi

Abstract

Özel hukuk ilişkileri, bireyin özgür iradesi ile ve birbirinden farklı ihtiyaçlarını karşılamak üzere kendini bağladığı sözleşmeler yoluyla var edilmektedir. İrade serbest biçimde oluşmakla birlikte iradeyi sözleşmeye yönelten gereksinimlerin varlığı ve bu gereksinimlerin kimi zaman yaşamsal nitelikte olması, iradenin mutlak serbestiyetinden söz edebilmeyi olanaksız kılar. Kişisel durum olarak ele aldığımız ve esasında bir toplumda egemen olan hak düşüncesinin etkisiyle de biçimlenen bu olgu, bir yandan işçinin sözleşme ile üstlendiği borcun ifa biçimini etkilerken öte yandan işçide değer algısı yaratarak iş yerinde geçen zamanı salt bir borç ilişkisi olmaktan çıkarır. Kişisel verilerin işverenin hakimiyetine girmesi, bazen de işin görülmesi sırasında işçinin bireysel halleri işveren tarafından bilinir hale gelmesi, işin bireyselleştirilmesi için bir olanak sunar. İş ilişkisinin işçinin kişiliğini geliştirmesinin bir parçası olarak görülmesi onu salt bir ekonomik faaliyet olmaktan çıkarıp kişisel durumun gözetilmesine dönük beklentiyi makul hale getirdiğinde, işçi üretim aracı olarak değil yaratıcılığa sahip bir birey kimliği öne çıkmaktadır. Bu halde hem işçinin maddi ve manevi varlığını geliştirmesi somutlaşmış olmakta, hem de iş ilişkisi sosyolojik iyileşmenin bir parçası haline gelmektedir. İzin ve çalışma sürelerinin iş yerindeki üretim etkinliğinin yanı sıra işçinin kişisel halinin gösterdiği doğrultuda belirlenmesi, beden ve zihin gücünün doğru yerde ve doğru zamanda kullanımını sağlamakta, çalışma sürelerini verimli hale getirmektedir. Böylece bir yandan iş ilişkisi işçi açısından kişisel durumuna uygun hale getirilirken öte yandan tüm üretim araçlarının, fiziksel mekanın ve sağlanacak sosyal imkanların yerinde tahsisi ile mali açıdan da tasarruf sağlanmış olmaktadır.