Mehmed Cavid Bey ve İzmir suikastı

Abstract

İttihat ve Terakki Partisinin maliye politikalarının belirleyicisi olan Mehmed Cavid Bey'in hayatı ve hizmetleri hakkında çok sayıda çalışmalar yapılmıştır. Mehmed Cavid Bey, II. Meşrutiyet döneminde Selanik ve Çanakkale milletvekilliklerinin yanı sıra Maliye ve Nafia bakanlıkları görevlerinde bulunmuş, ülkeye önemli hizmetleri olmuştur. Avrupa sermaye piyasalarının ve devlet adamlarının "Türkiye'de paradan anlayan adam" olarak nitelediği değerli bir ekonomist olduğu kadar siyasetçi olmayı da başarmıştır. Bu çalışmamızda Mehmed Cavid Bey'in hayatının önemli safhaları verildikten sonra 1926-İzmir suikastı olayı nedeniyle İstiklal mahkemelerinde yargılanması incelendi. Üzerinden yıllar geçse de Ankara İstiklal mahkemesinde idam ile cezalandırılan Mehmed Cavid Bey'in yargılamalarında verilen kararın siyasi olduğu şüphelerinin gerçekliği sorgulandı. Tezimizin ilk üç bölümünde, 1926 yılına kadar Mehmed Cavid Bey'in hayatını, düşüncelerini, hizmetlerini vermek, İstiklal mahkemelerinde sorulan sorulara günlüklerinde cevap bulabilmek açısından son derece önemlidir. Ayrıca bu bölümler 1919 - Ermeni Tehciri ve 1926-İzmir suikastı yargılamalarında Mehmed Cavid Bey, bir bakıma görevde bulunduğu hükümetlerin de savunmasını yapmak zorunda kaldığı için gereklidir. 4. Bölümde İzmir suikast olayı, İstiklal mahkemesinin kurulması, Mehmed Cavid Bey'in tutuklanmasına kadar süreci incelendi. Ve son bölümde ise yargılamalara ve kaynaklara göre Mehmed Cavid Bey'in durumunu incelendi. Bunlara göre, suikast girişiminde gerçekten suçlu mu yoksa İttihatçıların tasfiye sürecinin bir kurbanı mı olduğu belirlenmeye çalışıldı.