Dijital habitus üzerinden yeni ebeveynlik modeli: Çocuk mahremiyeti ihlali bağlamında "Sharenting"

Abstract

Bugün, dijital çağda sosyal medya ağları günlük yaşama yoğun bir biçimde entegre olmuş; kişilerarası iletişimden aile yaşantısına kadar birçok dinamiği etkilemiştir. Ebeveynlik pratikleri de bu dijital dünyanın içerisinde belli ölçülerde dönüşüme uğramış ve güncel bir kavram olan "sharenting" ortaya çıkmıştır. Sharenting, ebeveynlerin çocukları hakkında sıkça sosyal medya platformlarında, çoğu zaman çocuğun bilgisi ya da izni olmaksızın, paylaşım yapmasını ifade etmektedir. Bu paylaşımlar; mutluluk arayışından ebeveynlik başarılarını sergilemeye kadar çeşitli motivasyonlarla yönlendirilirken, mahremiyet, dijital ayak izi, çevrimiçi temsil etiği gibi kritik endişeleri de beraberinde getirmektedir. Bu karmaşık dinamikleri ele almak adına bu çalışma, Pierre Bourdieu'nun teorik çerçevesini temel alarak habitus, alan, sermaye gibi kavramlarla sharenting olgusunu ebeveyn ve çocuk perspektifinden incelemektedir. Karma yöntem kullanılan araştırmada eş zamanlı olarak nicel ve nitel çalışma yürütülmüştür. İzmir il sınırları içerisinde belirlenen farklı sosyoekonomik bölgelerdeki okullarda 320 öğrenciyle yüz yüze anket, 300 ebeveynle de online anket gerçekleştirilmiş; gönüllü 20 öğrenci ve 20 ebeveynle yüz yüze yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırma bulguları; ebeveynlerin sharenting motivasyonları, mahremiyet farkındalıkları, dijital ebeveynlik bilgileri, çocukların sharentingle ilgili düşünce ve tutumları, dijital mahremiyet farkındalıkları ve özerklik talepleri hakkında önemli değerlendirmeler sunmaktadır. Ayrıca çalışma; sosyoekonomik eşitsizliklerin, cinsiyete dayalı normların ve kültürel anlatıların dijital pratikler üzerindeki etkilerini ortaya koyması açısından önemlidir. Bourdieu'nun teorisi; içselleştirilmiş bir yapı olarak habitusun sharenting davranışlarını nasıl etkilediğini, dijital alanların ise farklı düzeylerdeki kültürel, sosyal ve sembolik sermayeye dayalı uygulamaları nasıl kolaylaştırdığını veya kısıtladığını göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, sharentingin paylaşım yapmayı teşvik ederken çocukların mahremiyeti ve özerkliğini riske atan ikili rolünü tartışmakta ve özellikle çocukların sesini duyurmayı amaçlamaktadır.