Türkiye ve Azerbaycan'da ilkokulda okutulan ana dili ders kitaplarındaki değerlerin karşılaştırmalı olarak incelenmesi

Abstract

Bu çalışmada, ortak din, dil, etnik köken, tarih ve kültüre sahip Azerbaycan ve Türkiye'nin ilkokul kademelerinde okutulan ana dili kitaplarındaki metin, görsel ve şiirlerde kök değerlere ve Schwartz'ın belirlemiş olduğu değerlere yer verilme durumunu tespit etmek ve değerlerin ders kitapalarındaki dağılımını belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmada, Türkiye'de Millî Eğitim Bakanlığı'nın Azerbaycan'da ise Tahsil Nazırlığının onayından geçmiş kitaplar kullanılmıştır. Her sınıftan bir tane olmakla birlikte dört Türkçe ve dört Azerbaycan dili kitabı kullanılmıştır. Araştırmaya Türkçe ve Azerbaycan dili kitaplarındaki okuma metinleri, şiirler ve görseller dâhil edilmiş; dinleme metinleri ve etkinlikler çalışmanın dışında tutulmuştur. Metinler, şiirler ve görseller; MEB'in kök değerleri ve Schwartz'ın Değerler Ölçeği'ndeki değerlere göre incelenmiştir. Metinlerin, görsellerin ve şiirlerin incelenmesinde doküman incelenmesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın verileri betimsel analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda Türkçe ve Azerbaycan Dili ilkokul ders kitaplarında tüm sınıf düzeylerinde farklı sıklıkla tekrarlanmalarına karşın çalışmaya dahil olan tüm değerlere yer verildiği görülmüştür. Metinlerde ve görsellerde değer dağılımında bir denge gözetilmediği tespit edilmiştir. İlkokul Türkçe ve Azerbaycan dili ders kitaplarındaki metinlerde en çok vurgulanan değerin öz yönelim değeri, daha az belirtilen değerin ise adalet değeri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Her iki ülkenin ders kitaplarındaki değer dağılımları sınıf düzeylerindeki öğrencilerin özellikleri göz önünde bulundurularak yeniden düzenlenebilir.