Öz belirleme teorisi kapsamında birlikte yaratılan deneyimin ziyaretçilerin tatmin ve yeniden ziyaret niyetlerine etkisi

Abstract

Bu araştırmada turistik bir merkezi doğrudan ve sanal olarak ziyaret eden kişilerin temel psikolojik ihtiyaçları, deneyimleri, birlikte yaratılan deneyimleri ve tatminlerinin yeniden ziyaret niyetlerine olan etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, öncelikle, araştırmada kullanılan ölçekler İngilizce'den Türkçe'ye, Türkçe'den İngilizce'ye çevrilerek dil uyumu sağlanmış, sonrasında ölçekler uyarlanarak geçerlilik ve güvenilirlikleri sağlanmıştır. Araştırmanın örneklemini Eskişehir Bilim Deney Merkezi'ni doğrudan ziyaret eden 199 katılımcı ve Anadolu Üniversitesi Türk Dünyası Bilim Kültür ve Sanat Merkezi'nin sanal müzesini ziyaret eden 2454 katılımcı oluşturmaktadır. Ayrı zamanlarda iki farklı örneklemden yüz yüze ve çevrimiçi anket yoluyla toplanan veriler aynı model üzerinden ayrı ayrı analiz edilmiştir. Açıklayıcı faktör analizleri, doğrulayıcı faktör analizleri, yapısal modelin analizleri ve çoklu grup analizleri sonuçlarına göre önerilen modelin turistik bir merkeze yönelik yeniden ziyaret niyetini %70,5 oranında, sanal bir merkeze yönelik yeniden ziyaret niyetini ise %89,2 oranında açıkladığı belirlenmiştir. Ziyaretçilerin temel psikolojik ihtiyaçlarının deneyimlerine, deneyimlerinin birlikte yaratılan deneyimlerine ve tatminlerine, tatminlerinin ise yeniden ziyaret niyetlerine doğrudan ve pozitif yönde etki ettiği görülmüştür. Her iki araştırmada da katılımcıların yeniden ziyaret niyetlerine en fazla etki eden unsurun tatmin olduğu belirlenmiştir. Araştırmada farklı olarak, ziyaretçilerin sanal müze ziyaretlerinde temel psikolojik ihtiyaçları birlikte yaratılan deneyimlerine doğrudan ve pozitif yönde etki etmekteyken, turistik bir merkeze yönelik doğrudan ziyaretlerinde temel psikolojik ihtiyaçları deneyim aracılığıyla birlikte yaratılan deneyimlerine etki etmektedir. Çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, turizm pazarlaması alanındaki araştırmacılara ve turizm deneyimi sunan hizmet sağlayıcılara önerilerde bulunulmuştur.