Eski ve yeni arasında Osmanlı donanması: 1770-1790

Abstract

1768-1774 Osmanlı-Rus Harbi sırasında gerçekleşen Çeşme Deniz Savaşı (1770) sonrasında, Osmanlı donanması büyük ölçüde kaybedilmiştir. Bu çalışmada geçirdiği bu felaketten sonra Osmanlı donanmasının yeniden inşasının yanında, bu süreçte gerçekleştirilen yenilikler ve bunların detaylarını ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır. Bu harp karada ve denizde yenilgi ile bittiğinden, Osmanlı yönetici sınıfı içinde genel bir değişim ve dönüşüm çabasını başlatmıştır. Bu dönüşüm içinde özellikle bahriye ile ilgili çeşitli kurum ve sınıfların nasıl etkilendiği kadar, değişmeyen kurum ve sınıflar da inceleme konusu yapılmıştır. Cezayirli Gazi Hasan Paşa'nın kaptanıderya olduğu 1770-1790 yılları arasında, donanmanın mevcut fiziki yapısıyla birlikte, yaşanan değişim ve dönüşümün boyutları da çalışmanın esasını oluşturmaktadır. III. Selim zamanında 1792 yılından itibaren hayata geçirilen kapsamlı nizâm-ı cedîd reformlarının temelleri, esas itibariyle bu yıllarda atılmıştır. Bu sebeple büyük ve kapsamlı bir reform hareketinin başlatılabilmesi, 1770'li ve 1780'li yıllarda atılan adımlar sayesinde mümkün olabilmiştir. Osmanlı donanmasının Avrupa'nın büyük devletleri arasındaki konumunun tayini de, ancak donanma hakkında somut sayısal verilerin ışığında mümkün ve gerçekçi olacaktır. Bu sebeple donanmanın gerek insan gücü ve gerek gemi mevcuduna dair veriler, bu çalışmanın önde gelen bulguları arasında yerini almıştır.