Mülteci lise öğrencilerinin yoksulluk deneyimleri: Eskişehir'de bir saha çalışması

Abstract

Bu çalışmanın amacı zorunlu göçle Türkiye'ye gelip Eskişehir'e yerleşmiş ve farklı türde liselerde öğrenim gören mülteci lise öğrencilerinin çok boyutlu yoksulluk deneyimlerini, yoksulluk nedeniyle yaşadıkları sorunları ve yoksullukla baş etmek için ne tür stratejilere başvurduklarını ortaya koymaktır. Karma yöntemin açımlayıcı sıralı deseni ile hazırlanan bu çalışmada Afganistan, Suriye, Irak, İran gibi ülkelerden gelmiş ve Eskişehir il merkezindeki farklı türde liselerde öğrenim gören 976 mülteci öğrenci çalışma evrenini oluşturmaktadır. Örneklem gruplarının belirlenmesi için; nicel boyutta basit seçkisiz örnekleme yöntemi, nitel boyutta ise amaçlı örnekleme yönteminin ölçüt ve maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemleri kullanılmıştır. Bu bağlamda, 276 mülteci öğrenci nicel boyuttaki; 27 mülteci öğrenci ise nitel boyuttaki örneklemi oluşturmaktadır. Verileri toplamak için 87 sorudan oluşan bir anket; derinlemesine görüşmeler için 43 soruluk bir yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Nicel veriler için SPSS veri analiz programıyla betimleyici istatistiki analizler; nitel boyutta betimsel analiz ve içerik analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda mülteci lise öğrencilerinin barınma, tüketim, eğitim, kişisel ihtiyaçların karşılanması, katılım, serbest zaman, teknoloji, sosyal ilişkiler, sağlık vb. gibi alanlarda çok boyutlu bir yoksulluğu deneyimledikleri tespit edilmiştir. Çoğunun kirada oturduğu, bir kısmının okul saatleri dışında garsonluk, karton toplayıcılığı, kuaför ve kasap çırağı, komilik ve pazarcılık gibi işlerde çalıştığı görülmüştür. Ayrıca, katılımcıların, okul saatleri dışında daha çok aileleriyle vakit geçirdiklerine; serbest zaman faaliyetlerine katılmayı pek tercih etmediklerine de ulaşılmıştır. Son olarak, katılımcılardan bazılarının ulusötesi göçmen ağları üzerinden ulusötesi yoksullukla baş etme stratejilerine başvurdukları ve çeşitli yardımlar alma yoluna gittikleri; bunun da köken ülkeleri aynı olan mülteciler arasındaki ulusötesi diğergamlığı ve ağları canlı tuttuğu tespit edilmiştir.