Sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması

Abstract

Borçlar Hukukunun temel ilkelerinden biri sözleşmeye bağlılıktır. Bu ilke, her koşulda borçlunun sözleşmeye bağlı kalmasını, sonradan koşullar borçlu aleyhine önemli ölçüde değişse bile edinimi aynen ifa etmesini gerektirir. Ancak bazı durumlarda, sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkan ve öngörülemez nitelikteki değişiklikler edimin yerine getirilmesini borçlu açısından aşırı derecede güçleştirir. Böyle bir durumda, sözleşmeye bağlılık ilkesine katı bir şekilde geçerlilik tanınarak öngörülemez ve olağanüstü nitelik taşıyan olayların olumsuz etkisini tek başına borçluya yüklemek sözleşme adaleti kavramı ile bağdaşmayacaktır. Söz konusu durumda, sözleşmede ya da kanunda borç ilişkisinin yeni koşullara göre uyarlanması veya sona erdirilmesine ilişkin bir hüküm bulunmuyorsa, sözleşmenin geleceğinin ne olacağı çözülmesi gereken bir hukuki sorundur. Türk hukuk doktrini ve yargı kararları, söz konusu sorunun çözümünü çoğunlukla dürüstlük kuralına dayanmakta bulmuştur. Buna göre, değişen koşullara rağmen borçludan edimini aynen yerine getirmesini istemek dürüstlük kuralına aykırılık oluşturuyorsa borçlu, sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını ya da sona erdirilmesini isteyebilecektir. Yargıç da, somut durumun özelliğini göz önünde tutarak ya sözleşmeyi yeni koşullara uyarlayacak ya da sona erdirecektir.