Kamuya açık ortamlarda video izleme olgusunun kitle açısından irdelenmesi

Abstract

Gerek kırsal kesimde, gerekse kent ortamlarında Türk toplumunun erkeklerinin yaygın bir şekilde kahvehanelere giderek zaman geçirdikleri bilinen bir olaydır. Henüz kitle iletişim araşlarının ortaya çıkıp gelişmediği zamanlardan bu yana, bir alışkanlık şeklinde süren "kahvehane müdavimliği"; işi gücü olmayan insanlar yanında, iş dışında rahatlama, arkadaşlarıyla söyleşmek ya da oyun oynamak isteyen insanlar için de çok önemli bir sosyal işlevi yerine getirmekte, bireyin sosyalleşmesine katkıda bulunurken toplumsal rahatlamayı da sağlamaktadır. Osmanlı döneminde de yerleşik bir kurum olarak işlevi olan kahvehanelere, son 10 yıl Türkiye'sinde yeni bir mekanın katıldığını görüyoruz. Bu, Batı ülkelerinde yaygın örnekleri görülen günümüz çalışan insanının sınırlı zamanını ayaküstü değerlendirmesini sağlayan, pratik, ucuz yerlerdir. Bize, "birahane" adıyla geçen bu mekanlar, sırasıyla; televizyon, renkli televizyon ve video cihazlarının yaygınlaşmasıyla koşutluk göstermiş ve hızla artarak, kahvehaneler karşısında yeni "sosyalleştirme odakları" durumuna gelmişlerdir. Video cihazlarının televizyon alıcılarına göre daha pahalı olması, dar gelirli kişilerin evlerinden çok, bu tür genel yerlerde yaygınlık göstermesine yol açmış; sinema, tiyatro, konser izleme alışkanlığı olmayan kesimin TRT TV yayını yanında seçeneği durumuna gelmiştir. Başlangıçta, bir başıbozukluk içinde kahvehane ve birahanelerde seyredilen videokasetler, zaman zaman -sinema filmlerinin gösterimini yasaklama gibi- yasalarla düzenlenmeye çalışılmıştır. Ama yine de video, pornaya varan dansöz görüntüleriyle ve özellikle TRT'nin kuru yayınları yanında "seçenek" olma özelliğini korumuştur. Böylece karşımıza kendi içinde değerler yaratan, özlem, umut, düş, gerçek.. gibi kavramların birbirine karıştığı özgün bir kitlenin dünyası çıkmaktadır. Sormaca, Eskişehir ilinin 6 ayrı semtinde toplam 9 kahvehane ve birahaneye uygulanmıştır. Bulgular değerlendirildirildiğinde ortaya çıkan ilk ve genel sonuç, kahvehane ve birahane kitlelerinin ayrı özelliklere sahip olduklarıdır.