Fakir Baykurt ve Kemal Tahir yapıtlarında köy ve köylülük olgusu :

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Fakir Baykurt ve Kemal Tahir'in eserlerinde ele alınan köy/köylüler hakkındaki tasavvur, tahayyül ve bakış açılarının karşılaştırılması ve sanatçıların ele aldıkları toplumsal gerçeklikleri edebi olarak nasıl inşa ettiklerini ilişkisel bir analiz ile ortaya koymaktır. Köyün/köylünün yaşam koşullarında meydana gelen toplumsal değişimin, edebiyatçıların bakış açılarını da belirlediği ve dönüştürdüğünü ileri sürebiliriz. Toplumsal yaşamdan ayrı olmayan sanatsal faaliyetler, sanatçıların gerçekliğin kurgusal inşası ile belirli bir dönüşüme uğrar. Sanatçıların bireysel, siyasal, ekonomik yaşam şartlarından ayrı olarak düşünülemeyecek bakış açıları ve sanatsal ürünleri, anlamını toplumsal, bireysel ve edebi yaşamın ortak bir temsilinden alır. Türkiye'de 1940-1960 arası dönemde yaşanan CHP'nin tek parti dönemi, Çok partili hayata geçiş, Demokrat Parti'nin iktidar oluşu ve buna bağlı olarak köylülerin siyasal gelişmeler adına aracı rolü üstlenmesi, köyün yapısal dönüşümünü beraberinde getirmiştir. Savaş yıllarında çıkartılan Milli Korunma Kanunu (1940), savaşın sonunda çıkartılan Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu (1945), savaş sonrası ABD desteğiyle sağlanan Marshall Yardımları (1948) köyün toplumsal anlamda değişimini hızlandıran süreci beraberinde getirmiştir. Köylünün ise yaşam koşulları, bu siyasal ve ekonomik dönüşümden etkilenmiştir. Fakir Baykurt ve Kemal Tahir'in köyde/köylüde batıl inançlar, din, eğitim, ekonomik yapı, toplumsal cinsiyet, ilerleme/yenilik gibi olgular üzerinden belirli bir karşılaştırmaya tabi tutulan eserleri, köylünün içinde bulunduğu inanç, gelenek ve maddi koşulların, yine köylü -kendisi- tarafından nasıl değerlendirildiği üzerinde durularak aktarılmıştır. Fakir Baykurt ve Kemal Tahir'in bu olgular üzerinden ele alınan eserleri karşılaştırıldığında bazı benzerlikler ve farklılıklar ön plana çıkar. Buna göre, Fakir Baykurt'un köyü ya da köylüyü ele alırken haksızlıklar karşısında sessiz kalmayan bazı "roman kahramanları", Kemal Tahir eserlerinde pasif, çıkarcı, biat etmeye müsait bir hal alır. Köylünün, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini içselleştirmesi ve ilerleme/yenilik fikrine karşı kapalı tutumu, dinin gündelik hayatın her alanını kuşatması, eğitime pragmatik bakış Kemal Tahir'in eserlerinde sıklıkla karşılaşılan ögeler iken, Baykurt'un eserlerindeki köylüler çoğu durumda yeniliklere açık, toplumsal cinsiyet eşitliği ve eğitim konusunda duyarlı, dinle mesafeli bir ilişkilenme olarak biçimlenir.